TRBildiri

Sözde “15 Temmuz darbe girişimi” hakkında basın açıklaması

Sesi küçük bir köprünün üstüne inen perdeye dönüşen megafon

Sözde “15 Temmuz” darbe girişimi, Türkiye’de yönetim sisteminin baştan aşağı değiştirilmesine ve yüz binlerce insana yönelik zulme gerekçe olarak kullanılıyor.

Türkiye 15 Temmuz 2016’da hükümete karşı başarısız bir askerî darbe girişimine tanık oldu. Bu korkunç kalkışmada yüzlerce kişi hayatını kaybetti, binlercesi yaralandı. Darbe girişiminin hemen ardından 20 Temmuz’da olağanüstü hal (OHAL) ilan eden hükümet, yalnızca darbe planlamakla suçlananlara değil, rejimi eleştirdiği düşünülen herkese karşı bir baskı dalgası başlattı. Böylece ülkenin siyasi yelpazesi tamamen değişti. Medya kuruluşlarına ve yüz binlerce muhalife yönelik yoğun baskı sürerken Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2017’deki tartışmalı referandumla gücünü daha da pekiştirdi ve ülke parlamenter demokrasiden tek adam yönetimine geçti. Hukukun üstünlüğü açısından bir gerileme olarak görülen yeni başkanlık sistemi, insan haklarına dair kaygıları derinleştirdi.

Türkiye tarihinin en büyük dönüm noktalarından biri olan kalkışma hâlâ derinlemesine soruşturulmuş değil. Hükümetin anlatısını sorgulamak pek çok kişiyi cezaevine götürdü. Sızan ayrıntılar bu anlatıya duyulan şüpheleri büyüttü ve inandırıcılığını zayıflattı. Bu anlatı, muhalif gruplara yönelik yoğun baskı ve Erdoğan’ın gücünü pekiştirmesiyle birlikte demokratik dünyanın neredeyse her kesiminden ağır eleştiri aldı. Nitekim eski Avrupa Parlamentosu üyesi ve tanınmış siyasetçi Andrew Duff, yaşananları “hızlı ve acımasız bir sözde darbe” diye tanımladı. Advocates of Silenced Turkey’nin (AST) raporu, “sözde darbe”nin tartışmalı ve karanlık noktalarına ve darbe sonrasında Türkiye’deki muhalif gruplara yönelik süregelen baskının yol açtığı insan hakları sorunlarına genel bir bakış sunuyor.

Rapordan öne çıkan bazı noktalar:

  • Eylem planı olmayan bir darbe:Her darbenin belli bir eylem planı olur. Oysa 15 Temmuz darbe girişimine ait ne resmî bir belge ne de darbeyi yönettiği iddia edilen Yurtta Sulh Konseyinde yer alanların listesi bugüne kadar ortaya konabildi.

  • “Allah’ın bir lütfu”:Erdoğan darbe girişiminin hemen ardından olayı “Allah’ın bir lütfu” diye niteledi; böylece muhaliflerini tasfiye etmek için beklediği fırsatı nihayet bulduğunu ima etti.

  • Adım adım başkanlık rejimine:Bir yıl dolmadan anayasa değişikliği için referanduma gidildi ve yeni Türk tipi başkanlık sistemi yürürlüğe girdi. Ardından yapılan erken seçimle Erdoğan yeni rejimin ilk cumhurbaşkanı oldu.

  • TSK’dan MİT’e darbe ihbarı:Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) Binbaşı Osman Karacan, planlanan darbeyi ihbar etmek için 15 Temmuz günü saat 14.20’de Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) karargâhına gitti. Buna rağmen darbeyi önlemek ya da bastırmak için saat 22.00’ye kadar ciddi hiçbir önlem alınmadı.

  • MİT Başkanı ve Genelkurmay Başkanı hâlâ görevde:Haberlere göre MİT Başkanı Hakan Fidan, Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar ve Genelkurmay İkinci Başkanı Yaşar Güler, saat 14.20’deki ihbarın ardından bir dizi toplantı yaptı ama Cumhurbaşkanı Erdoğan’a saat 19.00’a kadar haber vermedi. Buna karşın üçü de görevinde kaldı.

  • Erdoğan’ın darbenin saatine dair çelişkili açıklamaları:Erdoğan yerli ve yabancı basına konuşurken, darbe planından ne zaman haberdar edildiği konusunda birbirini tutmayan saatler verdi.

  • “Kontrollü darbe”: Türkiye’nin ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 15 Temmuz’da yaşananları “kontrollü darbe” diye nitelendirdi.

  • Kaçış için hazır bekleyen uçaklar:O gece Erdoğan için dört ayrı yerde dört ayrı uçağın hazır bekletildiği ortaya çıktı. Bu durum, Erdoğan’ın planlanan darbe girişiminden önceden haberi olabileceğine işaret ediyor.

  • Darbeden bir gün önce gizli görüşme:Genelkurmay Başkanı Akar ile MİT Başkanı Fidan’ın darbeden bir gün önce baş başa, dört saat süren gizli bir görüşme yaptığı ortaya çıktı.

  • “Genelkurmaya takviye emrini Zekai Aksakallı’dan aldım”:Albay Fırat Akkuş’un duruşmadaki bu sözleri, Özel Kuvvetler Komutanı Zekai Aksakallı’nın darbedeki rolünü tartışmaya açtı.

  • Erdoğan soruşturmaya izin vermedi:Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) 15 Temmuz Araştırma Komisyonu, Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar ile MİT Başkanı Hakan Fidan’ın ifadesini almak istedi. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan iki ismin de komisyona çıkmasına izin vermedi.

  • “Darbeyi uluslararası bir komisyon araştırsın, bulgularını kabul ederiz”:Türk hükümeti, darbe girişimini yönetmekle suçlanan Fethullah Gülen’in bu önerisini kabul etmedi.

  • Henüz yaşanmamış olaylar 15 Temmuz tutanağına nasıl girdi?Dönemin anayasal düzene karşı suçlardan sorumlu başsavcıvekili Serdar Coşkun’un hazırladığı 15 Temmuz tutanağında, ancak daha sonra yaşanacak olayların tutanağın yazıldığı anda yaşanmış gibi kayda geçirildiği ortaya çıktı.

  • Önceden hazırlanmış tasfiye listeleri:Başsavcıvekili Serdar Coşkun, 16 Temmuz’daki ilk gözaltı ve tutuklamaların bu tutanağa dayanılarak yapıldığını kabul etti. Oysa aynı gün, 16 Temmuz’da, iddiaları destekleyen hiçbir kanıt olmadığı hâlde 3.000 hâkim ve savcı darbeye karıştıkları gerekçesiyle gözaltına alındı.

  • “Hoşlanmadığım bir proje varsa o da 15 Temmuz”:Bir grup gazeteci dönemin Başbakanı Binali Yıldırım’a kendisini fazlasıyla zorlayan bir proje olup olmadığını sorduğunda, Yıldırım alaycı bir tavırla şu yanıtı verdi: “Eh, 15 Temmuz hiç hoşlanmadığım bir projeydi.”

Together Platform olarak

  • uluslararası kuruluşları, Türkiye’deki kötü şöhretli 15 Temmuz darbe girişimini soruşturup aydınlatacak bağımsız bir komisyon kurmaya,

  • uluslararası organları, bu tartışmalı darbe girişimi gerekçe gösterilerek milyonlarca masum insanın hayatını altüst eden tasfiyeye ve ağır insan hakları ihlallerine son verilmesi için siyasi saiklerle yöneltilen darbe suçlamalarını incelemeye,

  • Türk hükümetini keyfî gözaltılara son vermeye, zorla kaybetmelerin faillerini bulup yargı önüne çıkarmaya, hukuka aykırı biçimde ihraç edilen kamu görevlilerini göreve iade etmeye ve Türkiye’de hukukun üstünlüğünü sağlamaya çağırıyoruz.

Bu sayfa şu dillerde mevcut

Tümü: Haberler